آموزش نجوم : تلسکوپ

به نظر شما، آیا برای لذت بردن از تماشای آسمان نياز به تلسکوپ داريد؟

جواب
به سوالی که در بالا پرسيدم، خيلی مهم و اساسی است. نکته مهم اين است، که
برای لذت بردن از تماشای آسمان، نيازی به تلسکوپ نداريد. زيبايي های آسمان
با چشمان غيرمسلح بهتر ديده می شوند، تا با استفاده از تلسکوپ. حتی
استفاده از دوربين دوچشمی لذت بخش تر از تلسکوپ است. يکی از دلايلم برای
این حرف اين است که وقتی ابزار شما برای رصد
قدرتمند شود، ميدان ديد شما کمتر خواهد بود. با استفاده از تلسکوپ های
بسيار قوی شما تنها می توانيد بخش خيلی خيلی کوچکی از آسمان را مشاهده
کنيد.

اگر با اين توضيحات شما هنوز مصمم به خريد تلسکوپ هستيد، پس بايد نکات زير را در نظر بگيريد :

اگر
حتماً می خواهيد تلسکوپ بخريد و تصميم قطعی خود را در اين زمينه گرفته
ايد، بگذاريد ابتدا پيشنهادهايي در اين باره خدمت شما بدهم. قبلاً از
اينکه جعبه تلسکوپ جديد خود را باز کنيد، بايد مطمئن باشيد که درباره
صورتهای فلکی به قدر کافی اطلاعات داريد، در غير اين صورت شما نمی توانيد
چيزی در آسمان پيدا کنيد و تلاشتان برای استفاده از تلسکوپ بيهوده خواهد
بود و پس از مدتی با سرخوردگی تلسکوپتان را درون جعبه اش بر می گردانيد و
آن را درگوشه ای از انباری قرار می دهید.

اعداد :

چندين
عدد درباره هر تلسکوپ وجود دارد، که بعضی از خصوصيات آن را مشخص میکنند،
که شما با آگاهی از آنها می توانيد تصميم بگيريد که چه تلسکوپی مورد نياز
شما است و می توانيد آن را بخريد.

اولين عدد فاصله کانونی (Focal Length) است، که نشان دهنده فاصله آيينه يا عدسی شیئی تا چشمی (عدسی چشمی) تلسکوپ است.

هر
چه فاصله کانونی در يک تلسکوپ بيشتر باشد، به همان اندازه قدرت آن بيشتر
خواهد بود، اما اين را هم در نظر بگيريد که اين قدرت زياد تصاوير شما را
تارتر می کند و همين طور برعکس، هر چه فاصله کانونی در يک تلسکوپ کمتر
باشد، قدرت آن کمتر است ولی تصاوير آن باوضوح و روشنايي بيشتر است. نمی
توانم به طور مشخص به شما بگويم که چه فاصله کانونی برای شما خوب است،
زيرا اين کاملاً به سايز آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپتان و نيز هدفی که شما
از خريدن تلسکوپ داريد بستگی دارد.

عدد بعدی که در هر تلسکوپ از آن استفاده می شود، نسبت کانونی (Focal Ratio) نام دارد. نسبت کانونی زياد نشان دهنده اين است که فاصله کانونی تلسکوپ شما زياد است. اين نسبت را به صورت f/4 يا f/6 يا f تقسيم بر هر عددی نشان می دهند. به عنوان مثال f/8
نسبت کانونی زيادی است و در اصطلاح آن را “کُند” می خوانيم.، اگر شما به
دنبال داشتن يک تلسکوپ با قدرت بزرگنمايي بالا می باشيد، تلسکوپی با نسبت
کانونی f/8 برای شما مناسب خواهد بود. در مقابل نسبت کانونی F/4
بسيار پايين است و آن را در اصطلاح “سريع” می خوانيم، اگر هدف شما از خريد
تلسکوپ عکاسی از آسمان شب است و يا نياز به داشتن تصاويری روشن و واضح
داريد، تلسکوپی با اين نسبت کانونی مناسب شما خواهد بود.

آخرين
عدد مهمی که بايد در مورد تلسکوپها از آن آگاهی داشته باشيد، قطر آيينه يا
عدسی شیئی تلسکوپ است. هر چه قطر آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپتان بيشتر
باشد، توان جمع آوری نور آن بالا خواهد رفت و در نتيجه اجرام کم نورتر را
بهتر می توانيد رصد کنيد. اين عدد معمولاً با واحد اينچ یا میلیمتر بيان
می شود و در گفتگوهای معمولی وقتی می گويند “فلان تلسکوپ اينقدر اينچ است”
منظور همين قطر آييئه يا عدسی شیئی تلسکوپ می باشد.

تلسکوپ
4 اينچ برای شروع مناسب است و همين طور ارزان قيمت تر از تلسکوپ های اينچ
بالاتر است. با اين تلسکوپ می توانيد اجرامی مانند حلقه های زحل و ابرهای
مشتری را رصد کنيد.

بزرگنمايي :

بزرگنمايي،
يکی ديگر از اعدادی است که در مورد تلسکوپ ها به کار می رود. ولی آن را از
3 عدد قبلی جدا کردم و اهميت آن از اعداد قبلی کمتر است و نيازی نيست که
در هنگام خريد تلسکوپ به آن دقت کنيد. به خاطر اينکه يک تلسکوپ می تواند
چندين بزرگنمایی داشته باشد.

وقتی
تلسکوپی را می خريد، به احتمال زياد همراه با آن چندين “چشمی” (عدسی چشمی)
به شما خواهند داد. هر کدام از اين چشمی ها دارای عددی هستند که بر روی آن
نوشته شده است. اين عدد فاصله کانونی عدسی چشمی است. برای به دست آوردن
قدرت بزرگنمايي تلسکوپتان کافی است که فاصله کانونی تلسکوپ را بر فاصله
کانونی چشمی تقسيم کنيد.

به
عنوان مثال اگر تلسکوپی دارای فاصله کانونی 910 میلیمتر و چشمی آن دارای
فاصله کانونی 25 میلمتر باشد، بزرگنمايي اين تلسکوپ به همراه چنين چشمی
برابر است با حاصل تقسيم 910 بر 25 که تقريباً برابر 36 خواهد بود. به اين
ترتيب قدرت بزرگنمايي اين تلسکوپ 36 است و يا به عبارتی ديگر اجرام توسط
اين تلسکوپ 36 برابر می شوند.

شما می توانيد از لنزهای معروف به بارلو (Barlow lens) نیز استفاده کنيد. اين لنزها بسته به نوعشان قدرت بزرگنمايي تلسکوپ را 2 برابر يا 3 برابر خواهند کرد.

يک
مثال ديگر در اين زمينه موضوع را برای شما بيشتر روشن خواهد کرد. فرض کنيد
تلسکوپی با فاصله کانونی 910 میلیمتر داريم که فاصله کانونی چشمی آن 4
میلمتر است. به اين ترتيب بزرگنمايي اين تلسکوپ از تقسيم 910 بر 4 به دست
خواهد آمد که تقريباً برابر است با 227. يعنی اجرام توسط اين تلسکوپ 227
برابر ديده می شوند. اگر در اين تلسکوپ با اين شرايط از لنز بارلويي با
قدرت بزرگنمايي 2 برابر استفاده کنيد، قدرت بزرگنمايي تلسکوپ شما درمجموع
برابر 454 خواهد شد. بايد توجه داشته باشيد که اگر قطر آيينه يا عدسی شیئی
تلسکوپتان به قدر کافی بزرگ نباشد، برای اجرامی که در فواصل دور قرار
دارند با چنين بزرگنمايي تصويری ناواضح و تار خواهيد داشت.

انواع تلسکوپ ها :

سه
نوع اصلی تلسکوپ وجود دارد. تلسکوپهای سنتی از دو عدسی ساخته شده اند که
در دو انتهای يک لوله قرار دارند. در اين نوع تلسکوپها، عدسی که از چشم
شما دورتر است را عدسی شیئی می خوانند، دليل اين نامگذاری به اين خاطر است
که اين عدسی به طرف شيئی است که می خواهيد آن را رصد کنيد. اين تلسکوپ ها
را شکستی می نامند. به خاطر قدرت زياد آنها انواع کوچک اين نوع تلسکوپها
مفيدتر از تلسکوپهای ديگر است ولی در عوض تلسکوپهای شکستی بزرگتر، سنگين و
زمخت هستند و استفاده از آنها کمی سخت خواهد بود.

نوع
ديگری از تلسکوپ نيز وجود دارد، که معمولاً تلسکوپهای با سايز بالا از اين
نوع هستند. که به تلسکوپهای بازتابی معروفند و در اين نوع از تلسکوپ به
جای عدسی شیئی از آيينه ای استفاده می شود. اين تلسکوپها ظاهری شبيه به يک
سطل دارند که انتهای اين سطل، آيينه ای قرار دارد. اگر شما تمايل به داشتن
تلسکوپی بزرگ داريد، اين نوع از تلسکوپها انتخاب خوبی هستند.

نوع
سوم تلسکوپ، تلسکوپهای کاتادیوپتریک است، که ترکيبی است از تلسکوپهای
بازتابی و شکستی. که همين امر باعث شده که خصوصيات مثبت دو نوع قبلی از
تلسکوپها را دارا باشد و همچنين اکثر نقاط منفی آنها را اصلاح کرده است
ولی در عوض قيمت بسيار بالايي دارند. اگر قدرت خريد همچنين تلسکوپی را
داريد، مطمئن باشيد که انتخاب خوبی کرده ايد. اين نوع از تلسکوپها بر خلاف
انتظار اکثر مردم دارای لوله های بلند و کشيده ای نيستند و در آنها هم از
آيينه و هم از عدسی استفاده شده است.

در مورد تلسکوپها طی دو مقاله در سایت تبیان توضیحات بیشتری وجود دارد. برای مطالعه این مطالب کافی است به اینجا و اینجا مراجعه نمایید.

شبیه ساز تلسکوپ

برای درک و آشنایی بیشتر با اين درس اين جلسه بهتر است از شبيه سازی که در اينجا قرار دارد استفاده نماييد. ولی قبل از آن بهتر است که ترجمه کلمات انگليسی اين شبيه ساز را در زير ببينيد.

Telescope = تلسکوپ

Focal Length = فاصله کانونی

Aperture = قطر آیینه اصلی

Eyepiece = چشمی

Apparent FOV = میدان دید ظاهری

NO Barlow = بدون استفاده از لنز بارلو

2X Barlow = با استفاده از لنز بارلو 2 برابر

Object Date= جسم مورد رصد

Moon = ماه

Half Moon = ماه نيمه

Mars = مریخ

Jupiter = مشتری

Saturn = زحل

Size = سایز

Percent FOV = درصد میدان دید

Magnification= قدرت بزرگنمایی

Focal Ratio = نسبت کانونی

True Field = میدان دید حقیقی

Effective Focal Length = فاصله کانونی موثر

Exit Pupil = مردمک خروجی

Field Stop = میدان بند

درهمین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم

آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی

آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی

آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم

آموزش نجوم : پیدا کردن صور فلکی

در
سه رصد گذشته در جلسات پيشين، به منطقه ای خاص از کره آسمان در نزدیکی قطب
شمال آن نگاه کرديم. که نتيجه آن يافتن صورتهای فلکی دب اکبر، دب اصغر و
ذات الکرسی و همچنين ستاره های سازنده آنها مانند ستاره قطبی بود. اين سه
صورت فلکی تقريباً در همسايگی هم قرار داشتند.

ولی
در اين جلسه می خواهيم از آن منطقه به کلی دور شويم و در منطقه ای جديد
صورت فلکی پرنور و مشهور جبار (شکارچی) را بيابيم و رصد کنيم.

برای
يافتن اين صورت فلکی حتماً بايد از نقشه آسمان شب کمک بگيريد و در آن
منطقه ای از آسمان که در نقشه مشخص شده به دنبال سه ستاره پرنور بگرديد که
در کنار هم و در يک خط راست قرار گرفته باشند. اين سه ستاره را در اصطلاح
«کمربند جبار» می گويند. سپس با استفاده از ستاره های تشکيل دهنده کمربند
جبار می توانيد بقیه اين صورت فلکی را در آسمان تشخيص دهيد.

در زير تصويری از اين صورت فلکی را مشاهده می کنيد.

اسامی ستاره های تشکیل دهنده اين صورت فلکی به شرح زير می باشد :

1ـ BETELGEUSE : آلفای جبار ـ ابط الجوزا

2ـ RIGEL : بتای جبار ـ رِجل جبار ـ قدم جبار

3ـ BELLATRIX : گامای جبار ـ مِرزَم الجبار

4ـ MINTAKA : دلتای جبار ـ منطقه الجوزا

5ـ ALNILAM : اپسیلون جبار ـ نظام الجوزا

6ـ ALNITAK : زتای جبار ـ نِطاق الجوزا

7ـ SAIPH : کاپای جبار ـ سیف الجبار

8ـ Meissa : لاندای جبار ـ رأس الجوازا

9ـ شش ستاره

مکان اين نه ستاره در تصوير زير به خوبی نمايان است.

البته
به جز اين 9 ستاره اصلی همان طور که در شکل بالا مشخص است، اين صورت فلکی
ستاره های ديگری نيز دارد. در کتابهای مختلف اشکال مختلفی برای جبار رسم
کرده اند و هر کس به طريقی اين ستاره ها را به هم وصل کرده است. ولی صورت
استاندارد آن همانی است که در شکل بالا مشاهده می کنید ولی شکلهای ديگری
نيز برای اين صورت فلکی در نظر گرفته اند که در تصاوير زير نشان داده شده
اند :

برای مشاهده فلش مربوط به صورت فلکی جبار اینجا را کلیک کنید و برای دریافت بر روی اینجا راست کلیک کنید و گزینه Save Target As … را کلیک کنید.

محدوده متعلق به اين صورت فلکی در آسمان شب به ترتيب زير است :

تصاويری ديگر از صورت فلکی جبار :

حال
نوبت آن رسيده است، که به زير آسمان شب برويد، و اين صورت فلکی را با
استفاده از نقشه آسمان شبی که در اختيار داريد رصد کنيد. در زير تصويری از
نقشه آسمان شب شهر تهران در روز جمعه 30 فروردين 1387 در ساعت 20 وجود
دارد. که در آن صورت فلکی جبار (Orion) مشخص است.

منبع: مدرسه اینترنتی تبیان

درهمین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم

آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی

آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی

آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم

آموزش نجوم : آشنایی با سیارات کوتوله

اورانوس
و نپتون را می توان مانند خواهران دوقلو دانست و دليل اين هم به خاطر
شباهت بسيار زياد آنها به يکديگر می باشد. اما برعکس پلوتو با تمامی
سيارات منظومه خورشيدی متفاوت است. شباهت بسیار زياد اين دو سياره در
تصوير زير به خوبی مشخص است.

اورانوس و نپتون :

سفر
ما در منظومه خورشيدی با گذشتن از کنار سيارات کوچک و چگال داخلی شروع شد،
سپس از کنار دو غول منظومه خورشيدی،مشتری و زحل، عبور کرديم و حال به
اورانوس و نپتون رسيديم. اورانوس و نپتون در اين ميان قرار دارند، آنها را
نمی توان سيارات غول مانند منظومه خورشيدی دانست و همين طور نمی توان جزو
سيارات کوچک نيز جای داد. اورانوس 67 بار بزرگتر از زمين است و نپتون 57
بار بزرگتر می باشد. در تصوير زير می توانيد اندازه اين دو سياره را با
زمين مقايسه کنيد.

جو :

اورانوس
و نپتون هر دو دارای جوی متشکل از هيدورژن، هليوم و متان می باشند. که اين
جو، آب و هوایي هميشه فعال دارد. طوفانهای بزرگ در نپتون تقريباً مشابه
طوفانهای سياره مشتری است. که مشابه طوفان مشهور مشتری که به “لکه سرخ
بزرگ” مشهور است، اين طوفان نپتون را “لکه تاريک بزرگ” می نامند. لکه
تاريک نپتون را می توانید در قسمت پایین شکل سمت چپ مشاهده کنید.

حلقه :

زحل
با حلقه های بسيار زيبايش تنها سياره حلقه دار در منظومه خورشيدی نمی
باشد. بلکه سيارات مشتری، اورانوس و نپتون هم دارای حلقه های به گرد خود
هستند که البته به تراکم و زيبايي حلقه های سياره زحل نيست.

تفاوت ها :

اختلاف
های زيادی بين اين دو سياره وجود ندارد، ولی می توان اندکی تفاوت ميان اين
دو در نظر گرفت. مهمترين اختلاف اورانوس و نپتون، جهت گردش آنها به دور
خودشان می باشد. تمامی سيارات منظومه خورشيدی در جهت خلاف حرکت عقربه های
ساعت به گرد خودشان می چرخند به جز اورانوس.

یکی
ديگر از اختلافهای مهم و اساسی اورانوس با ديگر سيارات منظومه شمسی،
خوابيده بودن آن است. در تمامی سیارات منظومه خورشیدی صفحه استوای سياره
با محور دوران سياره به گرد خودش اختلاف کمی دارند ولی برعکس در اورانوس
اين اختلاف به 98 درجه می رسد.

دانشمندان
عقیده دارند که چند ميليارد سال پيش، جسمی بزرگ که تقريباً به اندازه زمين
بزرگی داشته است با اورانوس برخورد شديدی کرده است. شدت اين برخورد به حدی
بوده که جهت حرکت اورانوس را تغيير داده است و آن را به پهلو خوابانده
است. در تصوير زير می توانيد اين تفاوت را به خوبی مشاهده کنيد.

اطلاعات بيشتر

نپتون	اورانوس
1024*102	1024*86.8	جرم (کيلوگرم)
49528	51118	قطر (کيلومتر)
1638	1270	چگالی (کيلوگرم بر متر مکعب)
11	8.7	گرانش سطحی (متر بر مجذور ثانيه)
16.1	17.2	شبانه روز (ساعت)
106*4495.1	106*2872.5	فاصله متوسط از خورشيد (کيلومتر)
106*4444.5	106*2741.3	نزديکترين فاصله به خورشيد (کيلومتر)
106*4545.7	106*3003.6	دورترين فاصله از خورشيد (کيلومتر)
59800	30589	مدت زمان يکبار گردش به دور خورشيد (مدت يک سال) (بر حسب روز)
200-	195-	دمای سطحی (سانتيگراد)
دارد	دارد	ميدان مغناطیسی
دارد	دارد	جو
13	27	تعداد قمرها

در
مورد اقمار اين سيارات و ديگر سياره های منظومه خورشیدی در جلسات آينده به
طور جداگانه و مفصل بحث خواهيم کرد. به همين خاطر در اين جلسات در مورد
آنها زياد توضيح نمی دهم.

سيارات کوتوله منظومه شمسی

در
چندسال گذشته با پيشرفت در فناوري‌هاي تصويربرداري، اجرام ديگري هم
كشف‌شدند كه تقريباً هم‌اندازه پلوتو بودند. مهم‌ترين اين اجرام، سنگ
آسماني بود كه در تحقيقات اوليه «زنا» خوانده مي‌شد.

براي
همين در سال 2006 میلادی اتحاديه جهاني نجوم، تصميم گرفت كه تعريفي جديد
از سياره‌هاي منظومه شمسي ارايه دهد تا ديگر اين اجرام تازه كشف شده جزء
سيارات محسوب نشوند تا هماهنگي در متن‌هاي علمي حاصل شود. با اين تعريف،
اجرامي سياره خوانده مي‌شوند كه:

۱- در مداری به دور خورشید در حرکت باشد.
۲- آن قدر جرم داشته باشد که در آن تعادل هیدروستاتیکی برقرار و به شکل کره در آمده باشد.
۳-
توانسته باشد زمانی که در حالت پیش سیاره بوده مدار خود را از گاز و غبار
اضافه بزداید و در مدار حرکتش اجرام اضافه وجود نداشته باشد.

با اين تعريف پلوتو و زنا که حالا «اريس» خوانده می شد، جزو سيارات کوتوله منظومه خورشیدی بودند.

بنا به تعريف يک سياره کوتوله جرمی است که :

1ـ در مداری به‌دور خورشید بگردد.

2ـ به‌قدر کافی جرم داشته باشد تا به‌تعادل هیدرواستاتیکی برسد (یعنی شکلی گرد داشته باشد).

3ـ منطقه‌ اطراف مدارش را پاک نکرده باشد و یک قمر نباشد.

از ديگر سيارات کوتوله منظومه خورشيدی می توان از سرس نام برد، که در زير می توانيد تصويری از آن را مشاهده کنيد.

اين
سيارات واقعاً کوتوله هستند و به حدی سايز و اندازه آنها کوچک است که حتی
قابل قياس با ماه زمين نيستند. به عنوان مثال در زير می توانيد زمين، ماه
و سرس را در کنار هم مقايسه کنيد.

منبع : مدرسه اینترنتی تبیان

درهمین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم
آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم

آموزش نجوم و سیارات گازی

درس سوم آموزش نجوم : منظومه ي خورشيدي (سيارات گازي)
آموزش نجوم مقدماتی

هُرمَز ، برجيس‌ (مشتري) Jupiter

هرمز

پنجمين سياره ي منظومه ي خورشيدي و بزرگ ترين آن هاست . قطر اين سياره 142984 كيلومتر است و جرمي برابر با 1899000000000000000000000000 كيلوگرم (27^10*1.899 كيلوگرم) دارد . اين سياره و سيارات يعدي آن در منظومه ي خورشيدي از جنس گاز هستند .

دماي ابر فوقاني 166- سلسيوس است . سياره ي هرمز داراي 63 ماه (بلكه بيش تر) است كه بزرگ ترين ماه سيارات منظومه ي خورشيدي يعني گانيميد نيز در بين ها قرار دارد . در 7 ژانويه ي 1610گاليله هنگام بررسي آسمان ، متوجه چهار ستاره ي كوچك اطراف هرمز شد كه اكنون اين چهار ماه (بزرگ ترين ماه هاي هرمز) را با نام هاي لو ، اروپا ، گانيميد و كاليستو مي شناسند و به آن ها ماه هاي گاليله اي سياره ي هرمز گفته مي شود .

طول روز هرمز تنها 9 ساعت و 50 دقيقه و 28 ثانيه است و يك دور گردش آن به دور خورشيد (يك سال هرمزي) 11.86 سال زميني طول مي كشد !!

هرمز داراي سه حلقه ي بسيار كم جرم و كم رنگ است و به همين دليل ما اغلب آن ها را در تصاوير گرفته شده از هرمز نمي بينيم .

سرعت مداري (سرعت حركت بر روي مدار گردش به دور خورشيد) هرمز 13.06 كيلومتر بر ثانيه است . بر روي مشتري لكه ي سرخ رنگ بزرگي ديده مي شود كه به چشم بزرگ معروف است و قطر آن تا سه برابر زمين افزايش يافته است .

كيوان (زحل) Saturn

کیوان

كيوان دورترين سياره اي است كه در دوران هاي گذشته كشف شده بود . سياره ي زيباي منظومه ي خورشيدي كه به دليل حلقه ي بزرگ و زيبايش به ارباب حلقه هاي اين منظومه معروف شده است . در سال 1675 منجم ايتاليايي جان دومينيكو كاسيني در بين حلقه ي زحل ناحيه اي خالي را كشف كرد كه حلقه را به بخش جدا مي كرد . امروزه ما حلقه هاي زحل را به صورت حلقه ي A و حلقه ي B مي شناسيم .

جرم كيوان حدود 568500000000000000000000000 كيلوگرم (26^10*1.685 كيلوگرم) و قطر آن برابر 120536 كيلومتر است . اين سياره هم مانند هرمز از گاز تشكيل شده است و بيش تر آن از هيدروژن و هليم ساخته شده است . حجم كيوان 755 برابر زمين است ! بادهاي جو بالايي كيوان سرعتي معادل 500 متر در ثانيه دارند كه گرماي آزاد شده از اين ابرهاي ابرسريع موجب نوارهاي زرد و طلايي رنگ بر روي كيوان مي شوند .

تا كنون 60 ماه براي كيوان كشف شده است كه آخرين آن ها نيز چند هفته ي پيش كشف شد ! هر روز كيوان 10 ساعت و 13 دقيقه و 59 ثانيه ي زميني است و يك سال آن 29.42 سال زميني طول مي كشد .

اورانوس Uranus

اورانوس

هفتمين سياره ي خورشيد قطري برابر 51118 كيلومتر دارد و داراي 86630000000000000000000000 (25^10*8.663 كيلوگرم) كيلوگرم جرم است .

رنگ آبي اين سياره به دليل وجود متان در بالاي ابرهاي ضخيم اين سياره است كه نو قرمز را جذب مي كند و نور آبي را بازمي تاباند .

اورانوس در سال 1781 توسط ويليام هرسكل كشف شد . اين سياره آن قدر از خورشيد دور است كه يك سال آن 83.75 سال زميني طول مي كشد . مدت زمان گردش اورانوس به دور خودش هم 17.24 ساعت زميني است .

اورانوس يك سياره ي بزرگ گازي است كه بيش تر جو آن را هيدروژن و هليم تشكيل مي دهند و مقداري هم متان دارد ؛ هم چنين رگه هايي از آب و آمونياك هم در آن وجود دارد .

اين سياره داراي 15 ماه است . چيزي كه اين سياره را از ديگر سيارات منظومه ي خورشيدي متمايز مي كند ، محور گردش آن به دور خود است كه با مدار گردش آن به دور خورشيد تقريباً در يك صفحه قرار دارند !

محور گردش اورانوس

نپتون Neptune

نپتون

هشتمين و آخرين سياره ي منظومه ي خورشيدي كه با چشم غير مسلح ديده نمي شود .

جرمي حدود 102800000000000000000000000 كيلوگرم (26^10*1.028 كيلوگرم) و قطري برابر 49,528 كيلومتر دارد .

نپتون تنها سياره ي منظومه ي خورشيدي است كه پيش از آن كه در آسمان ديده شود مكان آن به وسيله ي محاسبات رياضي پيش بيني شده بود .

در يونان باستان نپتون به معني خداي آب ها مي باشد و چون تمام اين سياره آبي ديده مي شود اين نام را بر آن نهاده اند .

نپتون داراي 8 ماه است كه بزرگ ترين آن ها «تريتون» در سال 1846 و تنها 17 روز بعد از كشف خود نپتون كشف شد !

نپتون حدود 4.5 ميليارد كيلومتر از خورشيد فاصله دارد و هر 164.73 سال زميني يك بار به دور خورشيد مي چرخد . طول روز نپتون نيز 16.11 ساعت زميني است .

نپتون داراي حلقه اي بسيار كم جرم و كم رنگ است و به راحتي ديده نمي شود .

پایان مطلب آموزش نجوم و سیارات گازی
منبع :ایرانیکا

در همین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم
آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم
آموزش نجوم و سامانه های مختصات نجومی
آموزش نجوم و آشنایی با تلسکوپ ها
آموزش نجوم و طیف سنجی
آموزش نحوم و تعیین فاصله ی ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری جرم ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری سرعت ستارگان

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم

درس هشتم آموزش نجوم : وضعیت سیارات نسبت به هم
آموزش نجوم مقدماتی
در درس گذشته ، با سامانه های مختصات نجومی آشنا شدیم . اکنون با مختصات استوایی خورشید در آغاز هر فصل سال آشنا می شویم .

همان گونه که می دانیم ، خورشید بر روی دایرةالبروج حرکت می کند . برای آسانی کار خورشید را با Sun نمایش می دهیم .

سامانه ی مختصات استوایی (معدل النهاری)

آغاز بهار : به زمان آغاز فصل بهار (لحظه ی تحویل سال) ، برابران بهاری (اعتدال بهاری) گفته می شود . در این هنگام خورشید در نقطه ی γ (گاما) قرار دارد و همان گونه که دیده می شود ، در این نقطه دارای بعد و میل صفر است . ( Sun >> α=0 h,δ=0 )

آغاز تابستان : به زمان آغاز فصل تابستان ، دگرگونی تابستانی (انقلاب تابستانی) می گویند . در این هنگام ، خورشید دارای بعد 6 ساعت و بیش ترین میل خواهد بود . نقطه ای که در نگاره ی بالا با فلشی با میل 23.5 درجه نشان داده شده است . ( Sun >> α=6 h,δ=23.5 )

آغاز پاییز : به هنگام آغاز فصل پاییز ، برابران پاییزی (اعتدال پاییزی) می گویند . در این زمان ، خورشید در ‘γ قرار دارد ؛ نقطه ای با بعد 12 ساعت و میل 0 . ( Sun >> α=12 h,δ=0 )

آغاز زمستان : به زمان آغاز فصل زمستان ، دگرگونی زمستانی (انقلاب زمستانی) ، در این هنگام خورشید در نقطه ای قرار دارد که با فلش و میل 23.5- درجه مشخص شده است . ( Sun >> α=18 h,δ=23.5 )

****************************

اکنون نوبت آشنایی با وضعیت سیارات نسبت به هم است .

زاویه ی کشیدگی (elongation) سیاره : زاویه ای است که راس آن زمین و دو ضلع آن ، یکی منتهی به خورشید و دیگری منتهی به سیاره ی مورد نظر باشد .

مقارنه : وقتی زاویه ی کیدگی یک جرم آسمانی صفر باشد ، آن جرم با خورشید و زمین در یک راستا قرار می گیرد و در اصطلاح مقارنه روی می دهد . البته مقارنه جذابیت رصدی کم تری نسبت به مقابله دارد . چون به دلیل صفر بودن زاویه ی کشیدگی ، جرم مورد نظر رو نمی بینیم .

مقارنه

مقارنه برای سیارات خارجی (بعد از زمین) دو گونه است . مقارنه ی داخلی و مقارنه ی خارجی .

در مقارنه ی داخلی سیاره ی مورد نظر در میان زمین و خورشید قرار می گیرد ولی در مقارنه ی خارجی خورشید میان زمین و سیاره ی مورد نظر قرار می گیرد .

مقابله : هنگامی رخ می دهد که زاویه ی کشیدگی جرم مورد نظر ما نزدیک 180 درجه باشد . مقابله جذابیت بسیار مناسبی برای رصد دارد ، زیرا جرم مورد نظر به خوبی دیده می شود و تمام طول شب این امکان را داریم که جرم مورد نظر را ببینیم . هم چنین در هنگام مقابله ی سیارات منظومه ی خورشیدی ، سیاره ی مورد نظر ، نزدیک ترین فاصله ی خود را با زمین خواهد داشت و درشت تر و پرنور تر دیده خواهد شد .

مقابله

تربیع : وقتی که زاویه ی کشیدگی سیاره به ۹۰ درجه می رسد ( حدود ۹۰) تربیع رخ می دهد که در منظومه شمسی منحصرا مخصوص سیارات خارجی منظومه شمسی مثل مریخ و مشتری و… می باشد .

اختفا : پنهان شدن یک جرم در پشت جرم دیگری که نسبت به جرم اول قطر ظاهری بیشتری دارد که بیشترین اختفا ها در مورد اختفای اجرام در پشت ماه قابل بررسی است.
گذر : عبور دو جسم آسمانی از کنار هم از دید ناظر را گذر می نامند که منظره ی بسیار زیبایی را برای عکاسان آسمان فراهم می آورد .
پایان مطلب آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم
منبع :ایرانیکا

در همین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم
آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم
آموزش نجوم و سامانه های مختصات نجومی
آموزش نجوم و آشنایی با تلسکوپ ها
آموزش نجوم و طیف سنجی
آموزش نحوم و تعیین فاصله ی ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری جرم ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری سرعت ستارگان

آموزش نجوم و منظومه ي خورشيدي

درس دوم آموزش نجوم : منظومه ي خورشيدي (سيارات جامد)
آموزش نجوم مقدماتی

اجرام آسمان را به دو دسته ي ستاره اي و غيرستاره اي دسته بندي مي كنند .

در آغاز به منظومه ي خورشيدي مي پردازيم .

1 ) سيارات

سيارات اجرام كروي شكل و بزرگ تر از اندازه ي مشخصي هستند كه به گرد ستاره اي در چرخش اند .

در منظومه ي خورشيدي هشت سياره وجود دارد كه گرد ستاره ي مركزي خود يعني خورشيد مي گردند . اين هشت سياره به ترتيب فاصله از خورشيد عبارتند از :

تير – ناهيد – زمين – بهرام – هرمز – كيوان – اورانوس – نپتون .

……………………………………………….. تير ( عُطارد ) Mercury

نزديك ترين سياره به خورشيد است و يكي از كوچك ترين آن ها نيز هست . قطر اين سياره 4879 كيلومتر است و جرم آن حدود 330200000000000000000000 كيلوگرم (23^10*3.302 كيلوگرم) .

اين سياره در مداري بيضي شكل به دور خورشيد مي گردد به طوري كه فاصله ي آن از خورشيد ، از 47 ميليون كيلومتر تا 70 ميليون كيلومتر تغيير مي كند . هر 88 روز زميني تير يك دور كامل به دور خورشيد مي چرخد و سرعت تقريبي حركت آن در آسمان 50Km/s است كه به دليل نزديكي زياد به خورشيد از ديگر سيرات منظومه ي خورشيدي بيش تر است . دماي تير در روز به 467 درجه ي سلسيوس مي رسد ، اما به دليل آن كه فاقد جَو است در شب دمايش به شدت كاهش مي يابد و تا 183- سلسيوس پايين مي آيد .

به دليل فاصله ي بسيار كم تير و خورشيد ، اين سياره به سختي از زمين ديده مي شود و تنها هنگامي كه به نزديكي لبه هاي مدار خود مي رسد ، مي توان آن را به خوبي ديد . تا سال 1965 دانشمندان تصور مي كردند هميشه يك روي تير به سمت خورشيد است ، اما بعد دريافتند كه تير در هر دو دور گرديدن به دور خورشيد ، سه دور به دور خود مي چرخد . بنابراين طول شبانه روز تير 58.646 روز زميني است .

تير هيچ ماهي ندارد و علت اين امر هم فاصله ي كم آن با خورشيد است كه خورشيد با گرانش زياد به تير اجازه ي چنين كاري را نمي دهد !

……………………………………………….. ناهيد (زهره) Venus

دومين سياره ي منظومه ي خورشيدي با جرمي حدود 4869000000000000000000000 كيلوگرم (24^10*3.869 كيلوگرم) و قطري برابر 12104 كيلومتر است .

در نگاه اول اگر زمين همزادي داشته باشد ، آن ناهيد خواهد بود . اين دو سياره از نظر جرم ، اندازه ، چگالي ، موقعيت در منظومه ي خورشيدي و فاصله از خورشيد شبيه هم هستند اما اشتراكات آن ها تنها به همين مواد محدود مي شود و اين دو سياره تفاوت هاي زيادي با هم دارند . ناهيد هيچ درياچه و اقيانوسي ندارد . ناهيد از غبار ضخيمي پوشيده شده است ، ابرهاي پرسرعتي كه گرما را در درون خود به دام مي اندازند و يك جهان سوخته ي گلخانه-مانند را با دمايي بسيار زياد و فشاري در حد فشار ژرفاي (عمق) 900 متري اقيانوس هاي زمين ايجاد مي كنند ! اين ابرها علاوه بر به دام انداختن گرما نور خورشيد را هم باز مي تابانند و به همين دليل ناهيد معمولا پر نور ترين سياره ي آسمان است . از طرف ديگر به علت وجود ابر ها ما نمي توانيم سطح ناهيد را از زمين ببينيم .

جو ناهيد بيش تر از گاز كربن دي اكسيد تشكيل شده است (كه عامل توليد سود سوزآور است) . باران اسيدسولفوريك ، و نبود بخار آب مكان مناسبي براي انسان ها يا گياهان نيست !

با اين كه ناهيد نسبت به تير از خورشيد دورتر است ام دماي سطح آن از دماي تير بيش تر است . علت اين امر آن است كه خوشيد موجب گرم شدن ناهيد مي شود و ابر هاي جو ناهيد از خروج اين گرما جلوگيري مي كنند ، براي همين دماي ناهيد چيزي حدود 450 درجه ي سلسيوس است . جو ناهيد داراي چگالي بسيار زيدي است كه باعث مي شود فشار در سطح آن 90 بار بيش تر از فشار در سطح زمين شود .

ناهيد هر 243 روز زميني به دور خود و هر 225 روز زميني به دور خورشيد مي گردد ، بنابراين روز آن از سال آن بلندتر است ! ناهيد با ديگر سيارات منظومه ي خورشيدي يك تفاوت جالب دارد و آن ، اين است كه جهت حركت آن به دور خود خلاف جهت حركت ديگر سيارات منظومه ي خورشيدي به دور خود است . اين موجب مي شود كه خورشيد از سمت غرب در آن طلوع و از شرق در آن غروب كند !

اين سياره هم مانند تير هيچ ماه و حلقه اي ندارد .

……………………………………………….. زمين Earth

سومين سياره . جرم حدود : 5980000000000000000000000 كيلوگرم (24^10*5.98 كيلوگرم) . قطر : 12756 كيلومتر .

زمين . سياره ي خانگي ما ، تنها سياره ي قابل زندگي در منظومه ي خورشيدي است . همه ي چيزهاي لازم براي زنده ماندن در زير لايه ي نازكي از جو فراهم شده است كه ما را از جهان خارج جدا مي كند . زمين پنجمين سياره از نظر بزرگي در منظومه ي خورشيدي است .

دماي زمين در نقاط مختلف بين 90- سلسيوس تا 60 ديرجه ي سلسيوس متغير است .

محور گردش زمين به دور خودش زاويه اي حدود 23.5 درجه با سطح مدار گردش زمين به دور خورشيد مي سازد كه همين هم فصل هاي گوناگون را پديد مي آورد : بهار ، تابستان ، پاييز ، زمستان . بايد توجه داشت كه فصل هاي زمين در دو نيمكره ي شمالي و جنوبي عكس هم است . يعني هنگامي كه نيمكره ي شمالي در فصل زمستان است ، نيمكره ي جنوبي فصل تابستان است و به همين ترتيب هنگامي كه در نيمكره ي جنوبي پاييز است ، نيمكره ي شمالي در بهار به سر مي برد .

طول روز زمين 24 ساعت و طول سال آن 365.25 روز است . زمين داراي يك ماه است كه تقريبا هر 30 روز به دور آن مي چرخد و هميشه يك روي آن به سمت زمين است و روي ديگر آن داراي گودال هاي بيش تري است زيرا حفاظي مانند زمين ندارد تا از آن در برابر اجرام آسماني نگهداري كند . به اشكال مختلف ماه كه در حين گردش آن به دور زمين از زمين ديده مي شود ، اهلّه ي ماه گفته مي شود .

رصد ماه نو يكي از كارهاي جذاب و مفيد براي منجمان آماتور است !

……………………………………………….. بهرام (مريخ) Mars

چهارمين سياره از خورشيد است . بهرام سياره اي سرخ رنگ است ، علت رنگ آن وجود مقادير زياد آهن در خاك آن است .

قطر آن 6796 كيلومتر و جرم آن تقريباً 641900000000000000000000 (23^10*6.419 كيلوگرم) كيلوگرم است . دماي بهرام در شب به 140- سلسيوس و در روز به 20 درجه ي سلسيوس مي رسد .

اين سياره از جهات زيادي به زمين شبيه است ، براي نمونه محور گردش آن به دور خودش با سطح مدار گردش آن به دور خورشيد زاويه اي حدود 23.5 درجه مي سازد و بنابراين داراي چهار فصل است . يك روز مريخي 24 ساعت و 37 دقيقه و 22 ثانيه است كه بسيار نزديك به روز زميني است . هم چنين طول سال مريخي 686.98 روز زميني است .

بهرام جو رقيقي حاوي گازهاي CO و CO2 دارد و سطح آن مانند ديگر سيارات جامد ، تير – ناهيد – زمين ، توسط آتشفشان ها دستخوش تغيير شده است .

بهرام داراي دو ماه به نام هاي “فوكوس” و “ديموس” است و مانند زمين ، بهرام نيز بدون حلقه است .

پایان مطلب آموزش نجوم و منظومه ي خورشيدي
منبع :ایرانیکا

آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی

درس چهارم آموزش نجوم : منظومه ی خورشیدی (دیگر بخش ها)
آموزش نجوم مقدماتی

در منظومه ی خورشیدی به جز سیارات که شناخته شده ترین بخش ها هستند ، اجزای دیگری هم وجود دارند . در این جا با هم مروری کوتاه بر این اجزا داریم .

ماه ها

هلال ماهماه ها (قمرها) نوعی سیاره اند که گرفتار سیاره ای بزرگ تر شده اند . به بیان دیگر قمرها اجرامی هستند که به دور یک سیاره در گردش اند .

در منظومه ی خورشیدی سیاره ی هرمز بیش ترین تعداد ماه را دارد و پس از آن زحل با 60 ماه در ردیف دوم قرار دارد .

سیاره ی زنده ی ما نیز دارای یگانه ماهی است که تقریباً هر سی روز یک بار به دور آن می گردد . ( رصد ماه نو از دیدگاه منجمان آماتور به ویژه در ایران اهمیت زیادی دارد . هنگام آغاز و پایان ماه رمضان ، این اهمیت دو چندان می شود زیرا حساسیتی ویژه برای همه ی مردم دارد . )

سیاره ی تیر و ناهید دو سیاره ی منظومه ی ما هستند که بدون ماه می باشند ، دلیل این هم روشن است . نزدیکی زیاد این دو سیاره به خورشید باعث می شود اگر جرمی بخواهد به دور آن ها بچرخد ، تحت گرانش بسیار زیاد خورشید به سمت آن حرکت کند .

کمربند سیارکی

این کمربند که در منظومه ی خورشیدی قرار دارد ناحیه ای وسیع بین دو سیاره ی بهرام و هرمز است و شامل میلیارد ها سیارک ( اجرام اغلب سیب زمینی شکل – با شکل نا منظم – که به دور ستاره ای در گردش باشند ) و قطعات سنگ می باشد .

سیارک های این کمربند ممکن است کربنی ، سنگی و یا فلزی باشند .

سیارک سرس باپهنای 933 کیلومتر (57 مایل) بزرگترین و اولین سیارکی است که در سال 1801 کشف گردید. این سیارک به گونه ای غیر عادی بزرگ است، چرا پهنای اکثر سیارکها از250 کیلومتر تجاوز نمی کند. تخمین زده شده است که تقریبا یک میلیارد سیارک دارای پهنای بیش از یک کیلومتر (6/0 مایل) می باشند.
سیارکهایی که قطرشان بیش از 300 کیلومتر (185 مایل) است، کروی هستند. سیارکهای کوچکتر، شکل نامنظمی دارند. کوچکترین سیارکها ذرات غبار هستند که قطرشان از سر یک سوزن بیشتر نمی باشد.
حدود 6/4 میلیارد سال پیش، جرم کمربند سیارکی تقریبا 1200 برابر جرم امروزی خود بود. کمربند در آن زمان شامل اجسامی صدها برابر بزرگتر از “سرس” (بزرگترین سیارک شناخته شده ) بود.

هنگامیکه این اجسام به همدیگر برخورد کردند،جاذبه ی سیاره ی هرمز مانع از چسبیدن آنها به یکدیگر گردید، در نتیجه آنها به تکه های کوچکتر تقسیم شدند. بسیاری از این سیارکها درمنظومه ی خورشیدی پخش شده اند. این سیارکها، یا به سطح سیارات و اقمار مختلف برخورد می کنند یا به درون خورشید می افتند .

بیش از 90 درصد سیارکها درکمربند سیارکها قرار دارند. بین 3 تا6سال طول می کشد تا این سیارکها مدار گردش خود بدور خورشید را طی کنند. بقیه را که در کمربند نیستند ، معمولا بصورت گروهی طبقه بندی می شوند که هر گروه مدار خاص خودش را دارد. سیارکهای تروایی (برجیسی) دو گروه از سیارکهای کاملا تیره هستند که در مدار سیاره ی هرمز (برجیس) قرار دارند. یکی از این دو گروه جلوتر از هرمز و دیگری بدنبال سیاره ی مشتری حرکت می کند . مدار گردش سیارکهای گروههای آمور، آپولو، و آتن به زمین نزدیکتر است.

>> برخورد دو سیارک

کمر بند کویی پر

کمربند کویی پر ناحیه ای شامل قطعاتی از جنس یخ است که پس از سیارات منظومه ی خورشیدی قرار گرفته است . مدار گردش کمربند کویی پر به دور خورشید با مدار گردش سیارات یکی نیست و با آن زاویه می سازد .

دنباله دار ها

اگر ذرات کمربند کویی پر وارد بخش سیاره ای منظومه ی خورشیدی شوند ، مقداری از جرم برخی از آن ها در اثر نور و گرانش خورشید به انرژی تبدیل می شود و برخی دیگر هم بر اثر بازتاب نور خورشید به صورت دنباله دار دیده می شوند .

-> برخی دنباله دارها ( مانند هیل-باب ) دو دنباله دارند . یکی در اثر برخورد پرتوها و غبارهای خورشیدی که امتداد آن به خورشید می رسد و دیگری در اثر حرکت دنباله دار و انرژی آزاد شده از آن ، که مسیر حرکت دنباله دار را مشخص می کند .

دنباله دارها می توانند مسیری بیضی ، سهمی و یا هذلولی داشته باشند . اگر مسیر حرکت دنباله دار بیضی شکل باشد ، دارای دوره ی تناوب خواهد بود ( به این معنی که پس از مدت زمان مشخصی دوباره از یک نقطه دیده خواهد شد ) ولی اگر مسیر آن سهمی و یا هذلولی باشد دوره ی تناوب ندارد و تنها یک بار از یک نقطه دیده می شود .

شهاب واره ها

اجرامی که با سرعت زیاد در فضا حرکت می کنند . منشا آن ها می تواند کمربند سیارکی یا باقی مانده ی عبور یک دنباله دار باشد .

شهاب

شهابواره ای که وارد جو زمین شود ، در اثر گذر از جو می سوزد و نور حاصل از سوختن آن ، به صورت خط روشنی در آسمان شب دیده می شود . در این صورت آن را شهاب می نامند .

اگر شهاب آن قدر بزرگ باشد که بخشی از آن به زمین برسد ، به قسمتی که بر روی سطح زمین افتاده است ، شهاب سنگ گفته می شود . شهاب سنگ ها دارای چگالی زیادی می باشند و معمولاً حاوی مقادیر زیادی آهن هستند و به همین دلیل اگر قطب نمایی در کنار آن ها قرار دهیم ، عقربه ی قطب نما را منحرف می کنند .

نکته> اگر شهاب سنگ بسیار بزرگ باشد و در هنگام افتادن بر روی زمین نور خیره کننده ای ایجاد کند ، آن را آذرگوی می خوانند .

بارش شهابی و رگبار شهابی

هنگامی که زمین از درون بخشی پر سیارک یا یک دنباله دار گذر کند ، بارش شهابی به وجود می آید و در هنگام بارش شهابی می توان تعداد زیادی شهاب را در ساعت مشاهده کرد و منظره ی بسیار زیبایی را در آسمان شب شاهد بود !

همان گونه که از نام رگبار شهابی نیز بر می آید ، بارش شهابی ای را که بسیار شدید باشد ، رگبار شهابی می نامند . در این هنگام آسمان توسط خطوط درخشان نورباران خواهد شد . یک آتش بازی آسمانی و سترگ(عظیم) !

پایان مطلب آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی
منبع :ایرانیکا

آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی

درس پنجم آموزش نجوم: بیرون منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم مقدماتی

پس از بررسی اجرام موجود در منظومه ی خورشیدی ، نگاهی به برخی دیگر از اجرام آسمان می اندازیم و از منظومه ی خورشیدی مان فراتر می رویم .

سحابی ها

سحابی ها ، توده های بسیار عظیم گردوغبار ( مولکول ها ) هستند که دارای چگالی بسیار کمی ( در برخی موارد چگالی آن ها از چگالی جو زمین نیز کم تر است ) می باشند .

توسط تلسکوپ به صورت ابرهای در فضای بیکران دیده می شوند و مناظر بسیار زیبایی را پیش روی چشمان آدمی قرار می دهند .

سحابی ها انواع گوناگونی دارند که برای نمونه می توان از سحابی های تاریک ، نشری و بازتابی نام برد .

سحابی سر اسب

سحابی ها از این نظر که می توانند زادگاه ستارگان باشند ، در دانش نجوم بسیار مورد توجه هستند .

خوشه های ستاره ای

همان طور که از نام آن ها بر می آید ، توده های ستاره ای هستند که بر اثر گرانش متقابل در کنار هم قرار گرفته اند . خوشه های ستاره ای را به دو گروه خوشه های باز و خوشه های کروی دسته بندی می کنند . این دو گروه از نظر خصوصیات برعکس یکدیگرند .

1) خوشه های باز تعداد ستاره ی کمی دارند و بر همین اساس به دلیل گرانش کم تر به صورت نا منظم تری در کنار هم قرار می گیرند و شکل بازی را می سازند ، در نتیجه شکل متقارنی ندارند . سن ستاره ها در خوشه های باز کم است . خوشه های باز معمولاً در صفحه ی کهکشان قرار دارند و به همین دلیل آنها را( خوشه های کهکشانی) می خوانند .

2) خوشه های کروی دارای تعداد زیادی ستاره هستند و به همین علت بر اثر گرانش زیاد بین آن ها شکل منظم تری به خود گرفته اند و کروی شده اند و بنابراین شکلی متقارن دارند . سن ستاره ها در خوشه های کروی زیاد است ، در صفحه ی کهکشان قرار ندارند و معمولاً عمر خوشه های کروی در حد عمر کهکشان خودشان است . بیش تر این خوشه های مرئی در نیمکره ی جنوبی و اقعند .

یاد آوری >> در صفحه ی کهکشان قرار داشتن به این معنی است که اگر ما کهکشان را که تخت است یک صفحه فرض کنیم ، جرم مورد نظر در این صفحه قرار دارد .

در یک مقایسه و برای درک بهتر موضوع می توانیم این گونه بنویسیم :

1) تعداد ستاره ی کم – سن ستاره ها کم – شکل متقارن – در صفحه ی کهکشان .

2) تعداد ستاره ی زیاد – سن ستاره ها زیاد – شکل نا متقارن – بیرون صفحه ی کهکشان .

خوشه ی پروین : این خوشه در صورت فلکی ثور قراردارد و یکی از پرنورترین خوشه های ستاره ای بازاست . این خوشه را هفت خواهران یا ثریا نیز می خوانند که دارای دویست ستاره است. این خوشه دارای هفت ستاره است که با چشم غیر مسلح دیده می شودو یک ابگردان را تشکیل می دهد.

اگر چند خوشه ی ستاره ای در کنار هم قرار گرفته باشند و یک خوشه ی بزرگ تر را تشکیل داده باشند ، به آن ابَر خوشه می گویند .

کهکشان ها

کهکشان ها دسته های عظیمی از ستاره ها و منظومه ها هستند که می توانند به شکل های گوناگونی باشند . کهکشان ها به صورت های کروی ، بیضوی ، مارپیچی ، مارپیچی-میله ای و نامنظم وجود دارند .

کهکشانی که منظومه ی خورشیدی ما در آن قرار گرفته ، کهکشان راه شیری نام دارد و از نوع مارپیچی می باشد .

نمایی از کهکشان راه شیری

کوازارها

کوازارها ، کهکشان های جوان و تازه متولد شده ای هستند که در حال شکل گیری اند و بخشی از انرژی خود را قبه صورت امواج الکترو مغناطیس گسیل می کنند .

به هنگام رصد با تلسکوپ ، اطراف کوازارها ناحیه ای هاله مانند دیده می شود .

در آینده هر کدام از این موارد را بیش تر توضیح خواهم داد . پس باز هم با من همراه باشید !

پایان مطلب آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی
منبع :ایرانیکا

آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم

درس ششم آموزش نجوم: اندازه گیری در نجوم
آموزش نجوم مقدماتی

همان گونه که می دانید ، اندازه گیری راهی برای درک واقعی چیزهایی است که ما به طور شهودی می بینیم . در نجوم نیز اندازه گیری از اهمیت زیادی برخوردار است . به همین دلیل در این بخش به دو مبحث مهم می پردازیم . نخست واحد های اندازه گیری فاصله در نجوم و دیگر واحد های اندازه گیری روشنایی اجرام آسمانی .

اندازه گیری در نجوم

واحدهای فاصله در نجوم

1) AU ، واحد نجومی (Astronomic Unit) : فاصله ی متوسط زمین و خورشید که تقریباً برابر با 150000000Km (صد و پنجاه میلیون کیلومتر) است .

2) LY ، سال نوری (Light Year) : مسافتی است که نور در خلا در مدت یک سال زمینی با سرعت تقریبی 300000Km/s می پیماید .

1 LY = 365.25 * 24 * 60 * 60 * 300000 ~ 1013 Km = 10000000000000 Km !

یادآوری)نزدیک ترین ستارگان به خورشید و زمین تقریباً 4.3LY با زمین فاصله دارند !

پرنورترین ستاره (شباهنگ یا شعرای یمانی یا تیشتر) تقریباً 8.6LY با زمین فاصله دارد .

3) Pc ، پارسک : یک پارسک برابر با 3.26 سال نوری است و علت چنین انتخابی برای پارسک تعریف مقداری به نام قدر مطلق است . (در ادامه آمده است)

نمونه های از فاصله های نجومی را در زیر می بینید :

فاصله ی متوسط ماه تا زمین 384000Km برابر با 1.28 ثانیه ی نوری

کمینه ی فاصله ی ناهید تا زمین 50 میلیون کیلومتر تا 60 میلیون کیلومتر

فاصله ی متوسط زمین تا خورشید 150 میلیون کیلومتر برابر با 8 دقیقه و 20 ثانیه ی نوری

فاصله ی متوسط کیوان تا خورشید 1200 میلیون کیلومتر

فاصله ی متوسط پلوتون تا خورشید 6000 میلیون کیلومتر

فاصله ی تقریبی آندرومدا ( زن با زنجیر ، امرأة المسلسلة ) 2500000LY

ستارگان از نظر روشنایی

در نجوم برای مقایسه ی کمی روشنایی ستارگان و اجرام آسمانی از واحد هایی به نام قدر و قدر مطلق استفاده می کنند .

قدر (قدر ظاهری) واحدی است که برای میزان روشنایی اجرام آسمانی از دیدگاه ناظر زمینی تعریف می شود و هر چه قدر جرمی کم تر باشد آن جرم درخشان تر خواهد بود . انسان قادر است تا قدر 6 را با چشم غیر مسلح مشاهده کند . قدر به این صورت تعریف می شود که قدر 1 ، 2.5 برابر قدر 2 و قدر 2 ، 2.5 برابر قدر 3 است . قدر را با نماد m نشان می دهند .

ستارگان از نظر روشنایی…

قدر 1-

قدر 0

قدر 1

قدر 2

قدر 3

قدر 4

قدر 5

قدر 6

…

برای نمونه اگر m2>m1 >> ستاره ی 1 به اندازه ی 2.5m2-m1 پرنور تر از ستاره ی 2 است و همین طور ستاره ی 2 به اندازه ی 2.5m2-m1 کم نورتر از ستاره ی 1 است .

برای مقایسه ی اجرام آسمانی از لحاظ روشنایی واقعی (و نه آن چه از زمین دیده می شود) واحدی با نام قدرمطلق تعریف می کنند که همان قدر مطلق است هنگامی که فاصله ی جسم از ناظر 10 پارسک (در بالا توضیح داده شد) باشد . اکنون متوجه می شوید که چرا یک پارسک را برابر با 3.26 سال نوری تعریف کرده اند . قدرمطلق را با نماد M نشان می دهند که از فرمول زیر به دست می آید (M قدر مطلق ، m قدر ظاهری ، d فاصله فقط بر حسب پارسک Pc )

M = m + 5 – 5log(d)

تابندگی ( درخشندگی مطلق )

مقدار انرژی گسیل شده از کل سطح ستاره (جسم) در واحد زمان . ( 4ΠR2 مساحت جسم ، σ ثابت استفان-بولتزمن ، T دمای مطلق سطح جسم برحسب کلوین)

L = 4ΠR2 * σ * T4

درخشندگی

مقدار انرژی ای که ناظری در فاصله ی d از ستاره ای با تابندگی L در واحد زمان در واحد سطح دریافت می کند . (d فاصله ی ناظر از جسم ، t زمان اندازه گیری)

I = 4ΠR2 * σ * T4 / 4Πd2 * t

/>> ستاره ی 1 : m1 و I1

/>> ستاره ی 2 : m2 و I2

I2 / I1 = 10-0.4 (m2 – m1 ) و I1 / I2 = 10-0.4 (m1 – m2 ) >>>> log I1 / I2 = -0.4(m2-m1)

پایان مطلب آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم
منبع :ایرانیکا

در همین رابطه :

آموزش نجوم و وضعیت سیارات نسبت به هم
آموزش نجوم و منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و بیرون منظومه ی خورشیدی
آموزش نجوم و اندازه گیری در نجوم
آموزش نجوم و سامانه های مختصات نجومی
آموزش نجوم و آشنایی با تلسکوپ ها
آموزش نجوم و طیف سنجی
آموزش نحوم و تعیین فاصله ی ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری جرم ستارگان
آموزش نجوم و اندازه گیری سرعت ستارگان

آموزش نجوم و سامانه های مختصات نجومی

درس هفتم آموزش نجوم : سامانه های مختصات نجومی
آموزش نجوم مقدماتی

در گذشته ، مردمان باستان که زمین را مرکز عالم باور داشته اند ، آسمان را کره ی بزرگی می دانسته اند که زمین را دربرگرفته و ستارگان را نقاطی بر روی این کره می پنداشتند .

اکنون نیز با گذشت قرن ها و پی بردن به این که زمین مرکز عالم نیست ، این دیدگاه را به گونه ای دیگر به کار می برند !

در دانش نجوم امروز ، برای راحتی کار تعیین جای ستارگان در آسمان ، آسمان را به صورت کره ای در نظر می گیرند که زمین را دربرگرفته و ستارگان را نقاطی بر روی این کره فرض می کنند . به همین دلیل به کره ای که ستارگان را بر روی آن فرض کرده اند ، کره ی آسمانی یا کره ی سماوی گفته می شود .

کره ی آسمانی : کره ای به مرکز زمین و شعاع بی نهایت ( منظور بی نهایت فیزیکی است و نه بی نهایت ریاضی که هیچ گاه مرز مشخصی ندارد ) که به نظر می رسد ، همه ی اجرام آسمانی بر روی سطح داخلی این کره قرار گرفته اند .

کره ی آسمانی (سماوی) و افق دید ناظر زمینی

محور عالم (خط PQ در نگاره ی بالا) : خطی فرضی است که قطب شمال (نقطه ی P در نگاره ی بالا) کره ی آسمانی را به قطب جنوب (نقطه ی Q در نگاره ی بالا) آن وصل می کند .

استوای آسمانی (سماوی) : دایره ی بسیار بزرگی است که بر محور عالم عمود است و کره ی آسمانی را به دو نیمکره ی شمالی و جنوبی تقسیم می کند .

همان طور که در نگاره ی (تصویر) بالا می بینید ، ناظری بر روی کره ی زمین در نظر گرفته شده است که در عرض جغرافیایی °60~φ قرار گرفته است و به کره ی سماوی نگاه می کند . همان گونه که دیده می شود ، ناظر تنها می تواند نیمی از کره ی سماوی را که بالای صفحه ی افق ناظر قرار گرفته است ، ببیند و نیم دیگر را در آن لحظه نمی بیند (اما می تواند در لحظه ی مشخص دیگری نیم دیگر را ببیند که در آن صورت هم آن نیم ، بالای صفحه ی افق ناظر قرار دارد ! ) . هنگامی که ناظر بر روی زمین قرار دارد ، اگر پاره خطی فرضی از سر ناظر به طرف پای او و عمود بر سطح زمین در نظر بگیریم و آن را از دو طرف ادامه دهیم تا کره ی آسمانی را در نقاط Z و N قطع کند ، آن گاه نقطه ی Z را سرسو (سمت الرأس ، نقطه ای که سر ناظر به طرف آن است) و نقطه ی N را پاسو (سمت القدم ، نقطه ای که پای ناظر به طرف آن است) می نامند .

هم چنین نقطه ی P در نگاره را قطب شمال آسمانی (سماوی) و نقطه ی Q را قطب جنوب آسمانی (سماوی) می نامند .

یادآوری) سرسر و پاسو ، می توانند دارای هر سمتی باشند .

همان گونه که دریافتید ، با فرض کردن آسمان به صورت کره ی آسمانی ، می توان برای آن مدار (که به مدار های آن دایره ی روزانه گفته می شود) و استوا و نصف النهار در نظر گرفت . در نگاره ی زیر نیز دو نصف النهار مهم آسمانی را که نصف النهار ناظر (نصف النهار بالایی ناظر) و نصف النهار پایینی ناظر نام دارند را می بینید .

نصف النهار ها و مدارها در کره ی آسمانی

هم چنین برای هر جرم آسمانی یک نصف النهار آسمانی به نام نیمدایره ی قائم ستاره و یک دایره ی ساعتی به نام دایره ی روزانه ی ستاره در نظر می گیرند .

یادآوری) هنگامی که اجرام آسمانی ، به بالاترین ارتفاع خود در آسمان می رسند ، روی نصف النهار ناظر قرار دارند .

برای تعیین موقعیت یک جرم در آسمان از دو روش یا به بیان بهتر دو سامانه ی (سیستم) مختصاتی استفاده می شود ، که در هر دو از درجه برای اندازه گیریر استفاده شده است . همان گونه که می دانید ، هر یک دور (به بیان بهتر هر دایره) 360 درجه و هر درجه 60 دقیقه و هر دقیقه 60 ثانیه است . برای آن که دقیقه و ثانیه با دقیقه و ثانیه ی ساعت اشتباه گرفته نشوند ، به آن ها دقیقه ی قوس و ثانیه ی قوس گفته می شود .

1) سامانه ی مختصات سمت-ارتفاعی

در این سامانه موقعیت یک جرم در آسمان در یک لحظه ی مشخص برای یک مکان مشخص روی زمین ، توسط دو ویژگی سمت و ارتفاع بیان می شود . برای نمونه ستاره ی S با سمت alt (برحسب درجه و دقیقه و ثانیه) و ارتفاع Az (برحسب درجه و دقیقه و ثانیه) داده شده است . برای یافتن آن در آسمان ، ابتدا باید (با نگاهمان) رو به شمال جغرافیایی قرار بگیریم ، سپس به اندازه ی alt به سمت شرق می گردیم و سر انجام به اندازه ی Az به سمت سرسو ی خودمان (نقطه ای از آسمان که درست در بالای سر ما قرار دارد) می رویم ؛ اکنون نقطه ی نورانی ای که می بینیم ، همان ستاره ی S ، ستاره ی مورد نظر ماست !

سامانه ی مختصات سمت-ارتفاعی

زاویه ی سمت : قوسی از افق که بین نقطه ی شمال جغرافیایی و محل برخورد نیمدایره ی قائم ستاره با افق محصور است را زاویه ی سمت ستاره می گویند . (زاویه ی سمت معمولاً از شمال به سمت شرق اندازه گیری می شود )

باید توجه داشته باشیم که سمت از 0 تا 360 درجه است و هم چنین ارتفاع از 90- درجه (منفی به ازای اجرام زیر استوای آسمانی) تا 90 درجه (مثبت به ازای اجرام بالای استوای آسمانی) درجه بندی شده است .

2) سامانه ی مختصات استوایی (معدل النهاری)

در این سامانه نیز موقعیت یک جرم آسمانی با دو ویژگی بیان می شود ، با این تفاوت که این دو ویژگی در همه جای زمین یکسان اند و به مکان ناظر بستگی ندارند .

این دو ویژگی بُعد(Bo’od) و مِـیل(Me’il) نام دارند .

سامانه ی مختصات استوایی (معدل النهاری)

برای یافتن یک جرم با بعد α (آلفا ، برحسب درجه و دقیقه و ثانیه) و میل δ (دلتا ، برحسب درجه و دقیقه و ثانیه) باید از نقطه ی اعتدال بهاری در کره ی آسمانی (که با گاما ، γ نشان داده شده) ، به اندازه ی α به سمت غرب و سپس به اندازه ی δ به سمت سرسو گردید و جرم مورد نظر را یافت !

بعد از 0 تا 360 درجه است که معمولاً آن را به صورت از 0 تا 24 ساعت بیان می کنند و به بیان دیگر هر 1 ساعت برابر 15 درجه خواهد بود . میل ستاره هم از 90- درجه (منفی به ازای اجرام زیر استوای آسمانی) تا 90 درجه (مثبت به ازای اجرام بالای استوای آسمانی) درجه بندی شده است .

زاویه ی بعد ستاره : قوسی از استوای آسمانی که بین نقطه ی γ (اعتدال بهاری) و محل برخورد نیمدایره ی ساعتی ستاره با استوا محدود است و پادساعتگرد (خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت) اندازه گیری می شود ، هنگامی که از قطب شمال آسمانی (سماوی) به استوای آسمانی بنگریم .

زاویه ی میل ستاره : قوسی از نیمدایره ی ساعتی ستاره است که بین محل برخورد دایره ی روزانه ی ستاره با نیمدایره ی ساعتی و محل برخورد استوای آسمانی با نیمدایره ی ساعتی قرار دارد .

یادآوری) دور صفحه ای که در نگاره ی بالا با رنگ بنفش نشان داده شده است ، مسیر حرکت ظاهری خورشید را در آسمان در طول یک سال نشان می دهد که به دایرةالبروج معروف است .

پایان مطلب آموزش نجوم و سامانه های مختصات نجومی
منبع :ایرانیکا